Centralne obchody XXIX Dnia Judaizmu - relacja
Relacje
15/01/2026 | Na stronie od 16/01/2026
Dialog i pamięć podczas ogólnopolskiego Dnia Judaizmu w Płocku
Źródło: Diecezja Płocka
Ilona Krawczyk-Krajczyńska
Obchody XXIX Dnia Judaizmu w Kościele katolickim w Polsce organizowane były w tym roku w Płocku. Spotkaniu towarzyszyły słowa zaczerpnięte z Księgi Rut: „Twój lud będzie moim ludem, a twój Bóg moim Bogiem” (Rt 1,16), które wyznaczyły rytm całego dnia, naznaczonego refleksją nad historią, dialogiem i odpowiedzialnością za przyszłość.
Pamięć miejsca i modlitwa w dawnej synagodze
Spotkanie zainaugurowano w miejscu szczególnym – Muzeum Żydów Mazowieckich, które mieści się w budynku dawnej Małej synagogi. Na początku Leonard Sobieraj, dyrektor Muzeum Mazowieckiego w Płocku, którego oddziałem jest Muzeum Żydów Mazowieckich,przypomniał historię i losy tego miejsca. Podkreślił, że działalność placówki od lat służy budowaniu mostów międzykulturowych poprzez wydarzenia kulturalne, edukacyjne i artystyczne. – Organizujemy koncerty, spotkania, spektakle, ale bardzo ważna jest także edukacja. Wszystko to ma prowadzić do zbliżenia i lepszego wzajemnego zrozumienia. Wydaje mi się, że to się udaje – zaznaczył.
Bp Szymon Stułkowski, inaugurując obchody, mówił o znaczeniu wspólnego przeżywania historii. – Chcemy się tej historii uczyć. Bardzo dziękuję za to, że tę lekcję możemy dziś przeżywać razem – patrząc w przeszłość, myśląc o przyszłości i modląc się wspólnie. Niech ten dzień przyniesie dobre, błogosławione owoce – powiedział biskup płocki.
Do odpowiedzialności za pamięć o żydowskich mieszkańcach miasta nawiązał także prezydent Płocka Andrzej Nowakowski. – Dziś jesteśmy strażnikami tej historii. Dbamy o pamięć o Żydach, którzy przez wieki współtworzyli to miasto – podkreślił, zaznaczając, że rewitalizacja dawnej synagogi była możliwa dzięki zaangażowaniu mieszkańców.
Szczególne miejsce w inauguracji zajęło wystąpienie ambasadora Izraela w Polsce Jaakova Finkelsteina, który odwołał się do posoborowego dokumentu „Nostra aetate”, przypominając o potrzebie dialogu i współpracy. – Dialog nie może pozostać jedynie w sferze słów. Musi być widoczny i przekuty w działanie. Potrzebujemy go dziś bardziej niż kiedykolwiek, bo religia bywa wykorzystywana jako narzędzie konfliktu. Dlatego potrzebujemy braterstwa, światła i wspólnych działań – mówił, podkreślając, że to konkretne inicjatywy Żydów i chrześcijan są najpełniejszym świadectwem dialogu.
Po przemówieniach, przeszedł moment na refleksję i powrót bolesnej przeszłości. Przypomniały o tym fragmenty „Kartek z pożogi” Symchy Gutermana, płockiego Żyda, które odczytał Marek Mokrowiecki, dyrektor Teatru Dramatycznego w Płocku. Inaugurację zakończyła modlitwa za Żydów – obywateli Płocka, ofiary Szoah. Modlitwę odmówili naczelny rabin Polski Michael Schudrich oraz kard. Grzegorz Ryś, przewodniczący Komitetu ds. Dialogu z Judaizmem Konferencji Episkopatu Polski. – Błogosławimy Cię, Boże, za dzień spotkania i dar pamięci, za nadzieję mocniejszą niż całe zło. Błogosławimy Cię za tę nadzieję, która prowadzi nas do Ciebie razem – modlił się kardynał. - Chcemy się w Tobie Boże odnajdywać, jak rodzina – dodał.
Spacer pamięci i rozmowa o nadziei
Uczestnicy napełnieni refleksją, wychodząc z Muzeum Żydów Mazowieckich, przeszli ulicami Starego Płocka, prowadzeni opowieścią o żydowskich mieszkańcach miasta, którą snuł dr hab. Leszek Zygner, prof. ucz. PANS w Ciechanowie. Spacer pamięci zakończył się na Wzgórzu Tumskim – miejscu, gdzie mistrz Matejko osadził scenę swojego obrazu „Przyjęcie Żydów Roku Pańskiego 1096”. To od analizy tego dzieła rozpoczęło się kolejna część spotkania. W sali Opactwa Pobenedyktyńskiego odbyła się debata poświęcona pamięci i nadziei, z udziałem prof. Jana Grosfelda oraz rabina Icchaka Rapaporta.
Ważnym akcentem płockich obchodów była inauguracja wystawy „Płockie judaica”. To pierwsza od dziesięcioleci tak szeroka prezentacja materialnych świadectw obecności Żydów na ziemi płockiej, przygotowana we współpracy najważniejszych lokalnych instytucji kultury i pamięci w Płocku. Jak zaznaczyła kurator wystawy Barbara Rydzewska, kierownik Działu Historii Muzeum Mazowieckiego, jest to wydarzenie bez precedensu w najnowszej historii miasta. Ekspozycja ma charakter czasowy i można ją oglądać w Muzeum Diecezjalnym w Płocku do 15 kwietnia.
Lud Boga – słowo, które gromadzi
Centralnym punktem obchodów było nabożeństwo słowa Bożego w płockiej katedrze. Fragmenty Pisma Świętego odczytywano w języku hebrajskim i polskim, a motywem przewodnim była refleksja nad znaczeniem „Ludu Boga” w judaizmie i chrześcijaństwie. Teksty (Rut 1,15–18.22; Iz 56,1–8; Łk 19,1–10) skomentowali kard. Grzegorz Ryś i rabin Boaz Pash.
Kard. Ryś wskazał, że Lud Boga jest „owocem Bożej pasji gromadzenia ludzi”. – Zło rozprasza, natomiast Bóg nieustannie nas gromadzi. Prorok Izajasz pokazuje w swoim tekście, że Izrael nie będzie szczęśliwy, jeśli pozostanie sam. Bóg wzywa: „poszerzcie serca, otwórzcie je” – podkreślił. Z kolei nawiązując do słów Jezusa o „innej owczarni”, z Ewangelii św. Jana, zaznaczył, że pojęcie ludu Bożego wymyka się schematom. Przypomniał także komentarz Pawła Włodkowica z XV wieku, który pisał o Bogu troszczącym się o swoje owce i nieustannie ich poszukującym. W tę logikę wpisuje się historia Rut, Moabitki, która – choć według prawa nie powinna należeć do ludu Boga – zostaje wprowadzona w sam środek tej wspólnoty. Dokonuje się to przez jej relację z Noemi; Rut przyjmuje Boga takiego, jakiego poznała w wierze swojej teściowej. – Jak to możliwe? Bóg ma zdolność odwracania porządku świata. Nie przez nonkonformizm, lecz przez miłość. Miłość bezinteresowną i przekraczającą to, co po ludzku wydaje się niepodważalne. Odnaleźć w sobie taką miłość to istota przynależności do ludu Boga, bo Bóg widzi inaczej – mówił kard. Ryś.
Do myśli o „innych owcach” nawiązał rabin Boaz Pash, podkreślając, że Boga nie można zawłaszczyć. – Bóg nie należy do nas, to my należymy do Boga – zaznaczył, dodając, że słowa „mój”, „moje”, „nasze” mogą budować dobre rzeczy tylko wtedy, gdy rodzą się z relacji, w której to, co Boże i ludzkie, staje się wspólne. – U Boga wszyscy możemy znaleźć swój dom – podkreślił.
Organizatorem ogólnopolskich obchodów Dnia Judaizmu jest Komitet Konferencji Episkopatu Polski ds. Dialogu z Judaizmem. Co roku gospodarzem wydarzenia jest inna diecezja; w tym roku była nią diecezja płocka. Kard. Ryś, podsumowując obchody, mówił o wdzięczności i osobistym doświadczeniu spotkania. – Mam w sercu ogromną wdzięcznośc za ten czas. Wiele się nauczyłem. Zabieram z Płocka refleksję o słowach, które mogą stać się obsesją własności i zniszczyć dialog. Warto odnajdywać się jako dzieci, a wtedy On natychmiast nam pokaże wszystkie inne swoje dzieci - powiedział w rozmowie kard. Ryś., podkreślając, że Dzień Judaizmu ma przypominać o naszych korzeniach. – Korzenie wiary muszą być zawsze żywe, bo w przeciwnym razie wszystko traci sens – podsumował metropolita krakowski.
Nad organizacją obchodów w diecezji czuwał zespół, któremu przewodniczył ks. Włodzimierz Piętka, prefekt ds. studiów w Wyższym Seminarium Duchownym w Płocku, dyrektor Instytutu Teologicznego Diecezji Płockiej, duszpasterz ds. ekumenizmu. Jak podkreślał, Dzień Judaizmu w Płocku okazał się „dniem odkryć”. – Odkryliśmy wiele niezwykłych rzeczy: historie ludzi, przedmiotów i fotografii, przygotowując wystawę judaików, ale także odkrywaliśmy relacje – mówił. Zwrócił uwagę na szczególny wymiar więzi, kiedy w Płocku mogli spotkać się ludzie połączeni autentyczną przyjaźnią: rabin, który przyjechał z Izraela, by spotkać przyjaciela mieszkającego w Polsce – katolika. – To było coś niezwykłego. Mogliśmy sobie na nowo uświadomić głęboką wartość prawdziwych ludzkich relacji. A jeśli są one dodatkowo ubogacone wiarą, to czego chcieć więcej? Zostają z nami dobre rzeczy – podsumował ks. Piętka.
Ilona Krawczyk-Krajczyńska
Obchody XXIX Dnia Judaizmu w Kościele katolickim w Polsce z udziałem metropolity krakowskiego
Źródło: Archidiecezja Krakowska
- Lud Boga sięga o wiele dalej niż sięga ludzki wzrok albo wyobrażenia. Lud Boga sięga dalej, bo w Bogu jest niesłychana pasja gromadzenia ludzi, zbierania ich – mówił kard. Grzegorz Ryś w Płocku podczas obchodów XXIX Dnia Judaizmu w Kościele katolickim w Polsce. Metropolita krakowski jest przewodniczącym Komitetu ds. Dialogu z Judaizmem przy Konferencji Episkopatu Polski.
Obchody XXIX Dnia Judaizmu w Kościele katolickim w Polsce obchodzono w tym roku pod hasłem „Twój lud będzie moim ludem, a Twój Bóg – moim Bogiem” (Rt 1,16) zainaugurowany w Muzeum Żydów Mazowieckich w Płocku przy ul. Kwiatka 7.
Dyrektor instytucji, Leonard Sobieraj zwrócił uwagę, że muzeum mieści się w dawnej bożnicy. Przypomniał, że w czasie II wojny światowej w Płocku mieszkało prawie 10 tys. Żydów (na 34 tys. wszystkich mieszkańców), którzy zostali wywiezieni do obozów – najpierw w Działdowie, a później w Treblince. Zabytkowy budynek XIX-wiecznej Małej Synagogi został odresturowany w latach 2011-13 staraniem powołanego specjalnie społecznego Stowarzyszenia Synagoga Płocka. – Jest to miejsce organizacji wielu działań, uroczystości, imprez kulturalnych – koncerty muzyczne, spektakle teatralne, spotkania z ciekawymi ludźmi, edukacja. Wszystko to ma służyć zbliżeniu i dialogowi polsko-żydowskiemu. Wydaje mi się, że to się udaje – mówił Leonard Sobieraj.
Biskup płocki Szymon Stułkowski przypomniał, że w Płońsku urodził się Dawid Ben Gurion – jeden z głównych założycieli państwa żydowskiego oraz pierwszy premier Izraela, a na Mazowszu żyło wielu ważnych przedstawicieli świata żydowskiego. – Chcemy się uczyć tej historii. (…) Dziękuję, że będziemy dzisiaj tę lekcję przeżywać razem, wpatrując się w historię, ale myśląc o przyszłości i modląc się razem, to też jest dla nas bardzo ważne – mówił bp Stułkowski.
Prezydent Płocka, Andrzej Nowakowski zwrócił uwagę, że miastp jest dumne ze wspólnej historii Polaków i Żydów mieszkających w mieście, a współcześni dbają o pamięć o Płocczanach przez wieki zamieszkujących miasto. Zaznaczył, że świadectwem tej pamięci jest Muzeum Żydów Mazowieckich, które zostało zrewitalizowane i stało się miejscem „spotkania religii i kultur”.
Ambasador Izraela w Polsce, Yaakov Finkelstein odwołał się do deklaracji Nostra aetate i zauważył, że Kościół katolicki wzywa swoich wiernych do dialogu i współpracy z innymi religiami. Przypomniał też przesłanie papieża Leona XIV na 59. Światowy Dzień Pokoju, w którym Ojciec Święty zachęca do budowania mostów z innymi, zwracając uwagę, że dialog jest najbardziej efektywnym sposobem działania na każdym polu. – Dialog musi być nie tylko prowadzony, ale musi być widoczne, że jest prowadzony – mówił ambasador, podkreślając, że ludzie w Polsce w ostatnich latach zrobili w tym obszarze bardzo dużo i świat musi to zobaczyć. – Ta widoczność jest bardzo ważna, ponieważ zło w mediach i mediach społecznościowych jest bardzo wyraźnie widoczne – dodawał, zaznaczając, że niestety religia często jest wykorzystywana jako pretekst do wojny. – Teraz, bardziej niż kiedykolwiek, potrzeba duchowości, modlitwy i zbliżenia między religiami, jako języka pokoju – mówił Yaakov Finkelstein. Podkreślił też wagę konkretnych działań (wskazał na utrzymanie dziedzictwa żydowskiego w Polsce – cmentarzy, miejsc związanych z kulturą) oraz wspólnych działań Polaków i Żydów np. na rzecz ekologii. Zachęcił też do pielgrzymowania do Ziemi Świętej, modlenia się tam i bycia świadkami też miejsc masakry. – Odwiedźcie choć raz Izrael – zapraszał ambasador. – Niech będzie dialog, niech będzie działanie, niech będzie partnerstwo, niech będzie światłość – zakończył.
– My mamy obowiązek modlić się i pamiętać, ale też starać się zrozumieć coś z tego najgorszego ludobójstwa w historii świata – mówił Naczelny Rabin Polski, Michael Schudrich, podkreślając, że nie można milczeć wobec słów czy aktów antysemityzmu. Przypomniał słowa błogosławionej pamięci Mariana Turskiego, że „Auschwitz nie spadło z nieba” i nie wydarzyłby się Holocaust bez milczenia dobrych ludzi. Zwrócił uwagę na obowiązek walczenia z antysemityzmem i wszelkimi formami rasizmu i nienawiści. – Za dużo bólu, za dużo tragedii, za dużo śmierci. Modlimy się o pokój – mówił Michael Schudrich, mając na myśli Ukrainę, Izrael, Iran i sytuację chrześcijan w Nigerii. Modlił się Psalmem 29 i odmówił modlitwę za zmarłych Żydów płockich, polskich i europejskich, którzy zginęli w Zagładzie.
Kard. Grzegorz Ryś zainicjował modlitwę „Ojcze nasz”, a później modlił się spontanicznie. – Boże Abrahama, Boże Izaaka, Boże Izraela, Boże Jezusa Chrystusa błogosławimy Cię za ten dzień spotkania; błogosławimy Cię za ten dzień wspólnoty, dzień bycia razem; błogosławimy Cię za tak ogromny dar, jakim jest pamięć; błogosławimy Cię za dar pamięci, w której mogą żyć ciągle wszyscy, których świat uważa za umarłych i zabitych; błogosławimy Cię za pamięć o wspólnocie Żydów i chrześcijan wielowiekowej; błogosławimy Cię także za tę pamięć o wydarzeniach trudnych między nimi; błogosławimy Cię za jedną i drugą pamięć, bo jedna i druga jest ważna, ale chcemy kontynuować to co dobre; błogosławimy Cię za pamięć, która chce być odpowiedzialna, twórcza, która chce budować dalej. Chcemy się w Tobie, Panie Boże, odnajdywać jak w jednej rodzinie – w Tobie, który jesteś miłością, bądź błogosławiony. Bądź błogosławiony też za dar nadziei, która jest silniejsza niż całe to zło, którym w tak straszny sposób poniewieramy Twoje dzieło stworzenia; bądź błogosławiony za tę nadzieję, która jest mocniejsza, która nas prowadzi ku Tobie, razem – zakończył.
Następnie uczestnicy wydarzenia przeszli ulicami: Synagogalną, Jerozolimską, Grodzką, d. Rynkiem Kanoniczym i Tumską na plac przed katedrą, krótko zatrzymując się przy miejscach związanych z historią płockich Żydów.
O godz. 12.00, w opactwie pobenedyktyńskim przy ul. Tumskiej 2 odbyła się sesja pod tytułem: „Pamięć i nadzieja”.
O godz. 15.00 w Bazylice Katedralnej odbyło się nabożeństwo Słowa Bożego z udziałem chóru „Pueri et Puellae Cantores Plocenses”. Motywem przewodnim nabożeństwa była kwestia znaczenia Ludu Boga w judaizmie i w chrześcijaństwie. Czytania biblijne ze Starego i Nowego Testamentu (Rut 1,15-18.22, Iz 56,1-8, Łk 19, 1-10) zostały opatrzone komentarzami żydowskim oraz chrześcijańskim.
– Lud Boga sięga o wiele dalej niż sięga ludzki wzrok albo wyobrażenia. Lud Boga sięga dalej, bo w Bogu jest niesłychana pasja gromadzenia ludzi, zbierania ich. Właściwie cała historia zbawienia się do tego sprowadza, że Bóg gromadzi ludzi, zły ich rozprasza – mówił kard. Grzegorz Ryś. – Nie będziecie nigdy szczęśliwi, jeśli chcecie być szczęśliwi sami – mówił metropolita krakowski, komentując fragment Księgi proroka Izajasza. Zauważył, że „Bóg ma za swoje owce takie, które nie należą do nas”, skąd płynie zachęta do „otworzenia serca”, „poszerzenia namiotu”. W ten sposób odniósł się do komentarza Pawła Włodkowica, który mówił, że „Chrystus ma takie owce, które nie należą do Kościoła”.
Komentując historię Rut, kardynał przypomniał znaczenie imienia jej teściowej Noemi – „moja słodycz”, która po stracie męża i synów prosiła, by nazywać ją Mara, czyli „moja gorycz”. Zaznaczył, że Bóg ma zdolność odwracania porządku – czynienia tego co słodkie gorzkim i na odwrót. – Tylko miłość odwraca porządek. Miłość bezinteresowna potrafi przekraczać to, co przez ludzi jest ustawione, spetryfikowane – mówił metropolita krakowski. – Pan Bóg wprowadził Rut w sam środek swojego ludu, ponieważ złożył w jej serce miłość odwracającą porządek. A to jest istota przynależności do ludu Boga – odnaleźć w sobie taką miłość – mówił kard. Grzegorz Ryś.
Rabin Boaz Pash zauważył, że w Izraelu zawsze była idea zbierania od wszystkich narodów czegoś dla siebie. W ten sposób odniósł się do historii Moabitki Rut. – Zbieramy iskry, z których budujemy królestwo dla oświecania całego świata, które będzie rozpraszało ciemności wszystkich – mówił rabin, podkreślając, że Bóg Izraela, jest Bogiem dla wszystkich, a przez Niego wszyscy ludzie związani są ze sobą.
Nabożeństwu towarzyszyła prezentacja wystawy „Byli sąsiadami. Ludzkie wybory i zachowania w obliczu Zagłady”.
Na zakończenie, bp Szymon Stułkowski podziękował Komitetowi ds. Dialogu z Judaizmem na czele z jego przewodniczącym kard. Grzegorze Rysiem, że XXIX Dzień Judaizmu w Kościele katolickim w Polsce odbywał się w Płocku. – Dziękuję, że mogliśmy modlić się razem z wyznawcami judaizmu o ducha dialogu i łaskę wspólnego świadectwa – mówił biskup płocki.