Szkoła Soboru zainaugurowała działalność na UPJPII, 17 X 2026
17/10/2026 | Na stronie od 20/10/2026
Źródło: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie
Na Kampusie Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie zainaugurowała działalność Szkoła Soboru. Spotkania będą odbywać się w jedną z sobót każdego miesiąca. Ich celem jest pogłębienie rozumienia Soboru Watykańskiego II, poznanie jego dokumentów i refleksja nad znaczeniem soborowego nauczania dla współczesnego Kościoła.
Jak podkreślają kierownicy inicjatywy, ks. dr hab. Marek Gilski, prof. UPJPII oraz ks. dr hab. Damian Wąsek, prof. UPJPII, „spotkania mają wprowadzać uczestników w świat myślenia soborowego”. Podczas inauguracji przybliżono historię soborów, ich rolę w życiu Kościoła oraz znaczenie Soboru Watykańskiego II.
Po co Kościołowi sobory? Historia i znaczenie wspólnego rozeznawania
O znaczeniu soborów w historii Kościoła, ich roli w rozeznawaniu woli Bożej oraz wyzwaniach, na które odpowiadały na przestrzeni wieków, mówił ks. dr hab. Marek Gilski, prof. UPJPII, kierownik Szkoły Soboru. Przybliżył genezę soborów, ich znaczenie dla wspólnoty Kościoła oraz miejsce Soboru Watykańskiego II w ponad dwutysiącletniej historii chrześcijaństwa. Jak wyjaśnił, sobory zwoływano w odpowiedzi na konkretne problemy i pytania, przed którymi stawał Kościół. Ich istotą jest wspólne poszukiwanie rozwiązań na pojawiające się wyzwania oraz rozeznawanie woli Bożej poprzez modlitwę, dialog i podejmowanie decyzji we wspólnocie. Ks. Gilski odwołał się do tradycji biblijnej, wskazując, że zarówno w Starym, jak i w Nowym Testamencie poszukiwano sposobów rozpoznawania Bożych wskazań. Szczególne miejsce w tej refleksji zajęło wydarzenie opisane w 15 rozdziale Dziejów Apostolskich, czyli Sobór Jerozolimski. Pierwsi chrześcijanie musieli wówczas rozstrzygnąć, czy nawróceni poganie powinni przestrzegać żydowskich zwyczajów i przepisów Prawa. Ks. Gilski przywołał słowa: „Postanowiliśmy bowiem, Duch Święty i my” (Dz 15,28). Ukazują one istotę soborowego rozeznawania, w którym wspólnotowe podejmowanie decyzji łączy się z przekonaniem o działaniu Ducha Świętego.
Podkreślił, że Pismo Święte nie zawiera gotowych rozstrzygnięć dotyczących wszystkich problemów, z jakimi Kościół mierzy się w kolejnych epokach. Dlatego tak ważne jest wspólne rozeznawanie, pozwalające odpowiadać na nowe pytania w świetle wiary i tradycji. Sobory stanowią istotny element życia Kościoła, umożliwiając podejmowanie decyzji dotyczących jego nauczania i funkcjonowania
Prowadzący przedstawili również historyczny rozwój soborów powszechnych, zwracając uwagę na ich zróżnicowany charakter, uwarunkowania kulturowe i językowe oraz kontekst polityczny. Pierwsze sobory odbywały się na Wschodzie i obradowały w języku greckim. W ich przebieg niekiedy angażowali się także cesarze i urzędnicy państwowi. W drugim tysiącleciu, po utrwaleniu się podziału chrześcijaństwa na Wschód i Zachód, ważne miejsce zajęły sobory odbywające się na Zachodzie, między innymi sobory laterańskie, związane z tradycją łacińską.
Szczególną uwagę poświęcono Soborowi Watykańskiemu I i Soborowi Watykańskiemu II. Między Soborem Trydenckim a Soborem Watykańskim I upłynęło około trzech stuleci. Obrady Soboru Watykańskiego I zostały zawieszone w 1870 r. w związku z wydarzeniami wojennymi i sytuacją polityczną w Europie oraz we Włoszech. Długi odstęp między soborami sprawił, że wiele zagadnień pozostawało aktualnych przez kolejne pokolenia. W tym kontekście można lepiej zrozumieć rozległość tematyczną Soboru Watykańskiego II, który wydał 16 dokumentów obejmujących różne obszary życia i misji Kościoła.
Spotkanie inauguracyjne miało również przygotować uczestników do kolejnych wydarzeń organizowanych w ramach Szkoły Soboru. Pierwsze spotkania mają charakter wprowadzający: pozwalają zrozumieć, czym są sobory, dlaczego odgrywają ważną rolę oraz jak zmieniało się życie Kościoła przed Soborem Watykańskim II i po nim. Kolejne wykłady i dyskusje będą poświęcone poszczególnym dokumentom soborowym oraz ich znaczeniu dla współczesnego chrześcijaństwa. Formuła Szkoły Soboru łączy wykład z debatą ekspercką i otwartą dyskusją z uczestnikami. Spotkania rozpoczynają się od około półgodzinnego wprowadzenia, po którym następuje rozmowa z zaproszonymi specjalistami. Ostatnia część ma charakter otwarty, umożliwiając zadawanie pytań, dzielenie się refleksjami i aktywne włączanie się w dyskusję.
Sobór potrzebuje ludzi, którzy wprowadzą jego nauczanie w życie
Podczas spotkania kard. Grzegorz Ryś podkreślił, że realizacja odnowy zapoczątkowanej przez Sobór Watykański II zależy nie tylko od treści dokumentów, lecz przede wszystkim od ludzi gotowych przyjąć soborowe nauczanie i konsekwentnie wprowadzać je w życie. Nawet najważniejsze decyzje nie przyniosą oczekiwanych owoców, jeśli zabraknie osób, które podejmą odpowiedzialność za ich realizację i przekażą ich przesłanie kolejnym pokoleniom. Odwołując się do historii Kościoła, kardynał przypomniał, że owoce soborów zależały również od ludzi potrafiących wcielać ich postanowienia w codzienną praktykę. Wskazał między innymi na znaczenie św. Franciszka z Asyżu i św. Dominika dla odnowy Kościoła oraz na rolę świętych, którzy przyczynili się do realizacji reform związanych z Soborem Trydenckim. Podkreślił, że również dziedzictwo Soboru Watykańskiego II potrzebuje dziś osób, które podejmą trud urzeczywistniania jego założeń.
Istotnym wątkiem wystąpienia była zmiana perspektywy, jaka dokonała się w Kościele wraz z Soborem Watykańskim II. Kardynał przywołał rozmowę z ojcem Leonem Knabitem, który zwrócił mu niegdyś uwagę, że dla osób wyświęconych przed Soborem jego postanowienia oznaczały głęboką przemianę myślenia i konieczność ponownego spojrzenia na dotychczasową wiedzę teologiczną. Dla młodszych pokoleń, wychowanych już w Kościele posoborowym, Sobór jest natomiast często odległym wydarzeniem historycznym, pozbawionym osobistego wymiaru. Dlatego – jak zaznaczył kard. Ryś – potrzebna jest pogłębiona lektura dokumentów soborowych, która pozwoli odkryć ich znaczenie, zrozumieć aktualność i zainspiruje do dzielenia się ich przesłaniem z innymi. Szczególną uwagę kardynał poświęcił również reformie liturgii. Podkreślił, że odnowy zapoczątkowanej przez Sobór nie można sprowadzać jedynie do wprowadzenia języków narodowych czy zmiany ustawienia ołtarza. Jej istotą jest pełne i świadome uczestnictwo wszystkich wiernych w liturgii, zgodnie z ich rolą i odpowiedzialnością we wspólnocie Kościoła. Realizacja tego celu wciąż pozostaje wyzwaniem i wymaga zaangażowania zarówno duchownych, jak i świeckich.
Odczytywać znaki czasu – cele Szkoły Soboru
Ks. dr hab. Damian Wąsek, prof. UPJPII, drugi kierownik Szkoły Soboru, przybliżył ideę i cele inicjatywy. Jak zaznaczył, wiele idei wypracowanych podczas Soboru Watykańskiego II nie doczekało się jeszcze pełnej realizacji, a niektóre zostały przyjęte w sposób odbiegający od pierwotnych założeń. Spotkania mają pomóc w odkrywaniu na nowo znaczenia soborowego nauczania oraz wskazać, jak kontynuować odnowę Kościoła we współczesnych realiach. Sobór Watykański II odbywał się w szczególnym kontekście historycznym – w cieniu doświadczeń II wojny światowej, napięć zimnej wojny i dynamicznego rozwoju nauki. Choć dzisiejszy świat mierzy się z innymi wyzwaniami, takimi jak nowe konflikty oraz rozwój technologii i mediów, przesłanie Soboru pozostaje aktualne. Jedną z kluczowych wskazówek jest umiejętność odczytywania znaków czasu, czyli przyglądania się współczesnym zjawiskom w świetle Ewangelii i poszukiwania odpowiedzi na wyzwania, przed którymi staje człowiek. Celem Szkoły Soboru jest nie tylko poznawanie historii, lecz także odkrywanie, jak soborowe nauczanie może inspirować Kościół i wiernych do działania dzisiaj.
„Sobór zmienia historię” – o znaczeniu i dziedzictwie Soboru Watykańskiego II
O znaczeniu Soboru Watykańskiego II, jego wpływie na życie Kościoła oraz przemianach w podejściu do liturgii i dialogu ze światem mówił o. dr hab. Marek Blaza SJ, prof. AKW z Akademii Katolickiej w Warszawie. Był on ekspertem podczas spotkania poświęconego tematowi „Sobór zmienia historię”. Jezuita podkreślił, że sobory stanowią kolejne etapy w historii Kościoła, odpowiadające na wyzwania swoich czasów. Soboru Watykańskiego II nie należy zatem traktować ani jako całkowitego zerwania z wcześniejszym dziedzictwem, ani jako wydarzenia, które zniszczyło dotychczasową tradycję. Jego znaczenie polega na podjęciu próby odczytania Ewangelii w kontekście współczesnego świata i poszukiwaniu sposobów jej głoszenia w zmieniającej się rzeczywistości. Jak zaznaczył o. Marek Blaza, jednym z istotnych wyróżników Soboru Watykańskiego II był brak dokumentów o charakterze potępiającym oraz otwarcie na problemy wykraczające poza wewnętrzne życie Kościoła. Sobór odbywał się w czasie napięć międzynarodowych, w tym kryzysu kubańskiego, gdy światu realnie groziła eskalacja konfliktu na skalę globalną. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabrała gotowość Kościoła do wsłuchiwania się w obawy i potrzeby ludzi oraz podejmowania dialogu ze światem. Zwrócił uwagę, że Sobór Watykański II przyniósł ważną zmianę w sposobie myślenia o relacjach Kościoła z innymi ludźmi i wspólnotami. Podkreślił, że widzialne granice Kościoła nie wyznaczają granic działania Ducha Świętego. Soborowe nauczanie otworzyło przestrzeń do rozwijania dialogu z innymi chrześcijanami, wyznawcami innych religii oraz wszystkimi ludźmi gotowymi do rozmowy i współpracy. Zaproszenie do wspólnego działania skierowano również do ludzi dobrej woli, niezależnie od ich przynależności religijnej.
Istotną część spotkania poświęcono odnowie liturgii. O. Marek Blaza wyjaśnił, że „Konstytucja o liturgii świętej” była pierwszym dokumentem przyjętym podczas Soboru Watykańskiego II. Wśród podejmowanych zagadnień znalazły się między innymi większy udział wiernych w liturgii, szersze wykorzystanie języków narodowych oraz lepsze udostępnienie wiernym Pisma Świętego. Jezuita zwrócił jednak uwagę, że sobór nie przeprowadził bezpośrednio wszystkich zmian liturgicznych, które dziś kojarzymy z jego dziedzictwem. W dokumentach soborowych sformułowano przede wszystkim postulaty i wyznaczono kierunki odnowy. Ich szczegółowe wdrażanie nastąpiło w kolejnych latach, między innymi dzięki pracom specjalnego zespołu realizującego założenia „Konstytucji o liturgii świętej”. Również proces szerszego wprowadzania języków narodowych do celebracji liturgicznych rozwijał się po zakończeniu soboru. O. Marek Blaza podkreślił, że większe zaangażowanie wiernych w liturgię nie pojawiło się nagle wraz z Soborem Watykańskim II. Refleksja nad aktywnym uczestnictwem świeckich rozwijała się już wcześniej, między innymi w nauczaniu papieża Piusa XII. Sobór stał się ważnym etapem tego procesu, nadając mu nowy kierunek i tworząc podstawy do dalszych przemian.
Spotkanie pokazało, że dziedzictwo Soboru Watykańskiego II wymaga spojrzenia uwzględniającego zarówno ciągłość tradycji Kościoła, jak i zmianę w jego podejściu do świata, dialogu oraz liturgii. Soborowa odnowa nie była jednorazowym wydarzeniem, lecz procesem, którego założenia i konsekwencje nadal kształtują życie Kościoła.
S. dr Tereza Huspeková CHR, zaproszona do rozmowy w charakterze ekspertki, wyjaśniła, na czym polegała wyjątkowość Soboru Watykańskiego II. Podkreśliła przede wszystkim jego otwartość na współczesny świat, znaczenie języka oraz gotowość Kościoła do szerszego otwarcia się na różnorodność kultur.
Jak dołączyć do Szkoły Soboru?
Ks. Damian Wąsek poinformował, że osoby zainteresowane udziałem w Szkole Soboru nadal mogą się zgłaszać, mimo zamknięcia formularza rejestracyjnego. W tym celu należy przesłać zgłoszenie na adres e-mail Szkoły Soboru. Sekretariat prześle wówczas link umożliwiający dołączenie do grona uczestników.
Kardynał Grzegorz Ryś podziękował osobom uczestniczącym w Szkole Soboru, podkreślając, że ich obecność i gotowość do poznawania soborowego dziedzictwa dają nadzieję na jego rzeczywistą realizację. Szkoła Soboru ma bowiem nie tylko przybliżać dokumenty i idee, lecz także pomagać w odkrywaniu ich znaczenia oraz inspirować do wprowadzania ich w życie. Kardynał wyraził przekonanie, że „sobór nie jest jedynie zbiorem dokumentów ani zamkniętym rozdziałem historii Kościoła. Staje się rzeczywistością wtedy, gdy ludzie poznają jego nauczanie, przyjmują je za własne i podejmują odpowiedzialność za przekazywanie go dalej”.
Szkoła Soboru jest wspólnym zamierzeniem Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie i Archidiecezji Krakowskiej.