70. rocznica śmierci Leo Baecka i 88. rocznica Nocy Kryształowej

Źródło: OPolska

W Sali Senatu UO odbyła się w poniedziałek konferencja naukowa „Pamięć odpowiedzialność, przyszłość”, z okazji 70. rocznicy śmierci Leo Baecka i w 88. rocznicy Nocy Kryształowej.

– Jesteśmy na mapie serii konferencji, które odbywały się w Poczdamie, w Poznaniu, w Warszawie i dzisiaj w Opolu. Te spotkania nawiązują do powstania 200 lat temu Warszawskiej Szkoły Rabinicznej. Była nowym otwarciem dla dialogu z judaizmem, gdyż judaizm progresywny, zwany też liberalnym jest łatwiejszym partnerem – mówił witając uczestników sympozjum ks. prof. Stanisław Rabiej z Wydziału Teologicznego UO, organizator opolskiej konferencji, której bohaterem był rabin Leo Baeck.

– Ale jest to także pomost w stronę judaizmu konserwatywnego. Nasza konferencja jest najbardziej liczna [salę Senatu licznie wypełnili studenci i pracownicy UO – dop. red.]. Dlaczego dzisiaj? 88. rocznica Nocy Kryształowej mobilizuje nas, byśmy – jak w tytule konferencji – pamięcią i odpowiedzialnością budowali przyszłość – zaznaczył ks. prof. Stanisław Rabiej.

Rabin Leo Baeck – wyjątkowy człowiek i społeczność, której już nie ma

Rabin Leo Baeck był związany z Opolem w latach 1897 – 1907. – Ta konferencja przypomina wyjątkowego człowieka, Leo Becka, i społeczność żydowską, która miała ogromny wpływ na rozwój regionu w czasach przed II wojną światową. Dziękuję, że możemy dziś o tym człowieku rozmawiać. Ciągle za mało o nim mówimy. Tak jak zbyt rzadko przypominamy, jak wyjątkowym regionem jest Śląsk Opolski – powiedziała goszcząca na sympozjum Zuzanna Donath-Kasiura, wicemarszałkini województwa opolskiego.

– Rabin Leo Baeck powoduje, że miasto Opole jest w światowych encyklopediach. Te dziesięć lat, które tu spełnił to był najlepszy moment w jego życiu – jak sam mówił – ale też złoty okres Gminy Żydowskiej w Opolu i jej przejście ze starej synagogi do nowej – dodał ks. profesor.

Uczestnikami sympozjum byli:

• rabin Walter Homolka z Poczdamu, wykładowca współczesnej żydowskiej filozofii religii,
• rabin Boaz Pash, były naczelny rabin Krakowa,
• dr Jakub Stefek organista, badacz i inicjator projektu „Muzyka śląskich synagog”.

Koncert dopełni konferencję

– Poza Polską Leo Baeck jest uważany za jednego z największych nauczycieli judaizmu w XX wieku – powiedział „O!Polskiej” rabin Walter Homolka. – W Polsce, choć urodził się w Lesznie, wiedza o nim jest mniejsza. Był bardzo odważnym pasterzem, także w obozie w Teresinie. Miał tam opinię świętego człowieka, który wierni trwał przy swoich ludziach. Także w najtrudniejszych momentach swojego i ich życia. Ja staram się opisywać jego intelektualne dziedzictwo i na ile to możliwe je podsumowywać.

Dopełnieniem poniedziałkowej konferencji będzie rozpoczynający się o godz. 19.00 koncert „Dawne pieśni Opola. Muzyka śląskich synagog” w katedrze Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu.

– Koncert będzie dedykowany ofiarom Nocy Kryształowej i ostatnich tragicznych wydarzeń w Krakowie – dodał ks. Rabiej. – Proszę się czuć zaproszonym, aby domknąć to wydarzenie. Samo wykonanie jest z najwyższej półki europejskiej. A to wydarzenie w odnowionej katedrze będzie wyrazem pewnego ekumenizmu. Pieśni synagogalne, które śpiewano w synagodze, która spłonęła w czasie Nocy Kryształowej, zabrzmią w chrześcijańskiej świątyni.

Rabin Leo Baeck w Opolu

Leo Baeck urodził się 23 maja 1873 roku w Lesznie. Tam uczęszczał do znanego gimnazjum założonego przez Amosa Komeńskiego. Maturę zdał wiosną 1891 roku i udał się na studia do Wrocławia. Tu immatrykulował się jednocześnie na uniwersytecie i Żydowskim Seminarium Teologicznym. W 1894 roku przeniósł się do Berlina. Był już wówczas wszechstronnie wykształcony – czytał i tłumaczył z hebrajskiego, aramejskiego, jidysz, greki, łaciny i angielskiego.

1 czerwca 1897 roku, po wygraniu konkursu, objął opolski rabinat. W ówczesnym czasie Opolska Gmina Żydowska była gminą zamożną i wpływową. Stać ją było na wybudowanie w latach 1893-1897 w centrum Opola okazałej synagogi. 22 czerwca rabin Leo Baeck uroczyście złożył w niej zwoje Tory. Oprócz etatu rabinackiego pracował jako nauczyciel religii żydowskiej i języka hebrajskiego w opolskim gimnazjum miejskim.

Na początku lat trzydziestych rabin Leo Baeck stał się niekwestionowanym liderem niemieckich Żydów. W tej roli przyjechał jesienią 1933 roku do Opola. W wypełnionej gośćmi synagodze przedstawił swój punkt widzenia na sytuację niemieckich Żydów po dojściu Hitlera do władzy.

Mimo propozycji Baeck zdecydowanie odmawiał udania się na emigrację. Pozostał w Niemczech. Mimo szykan i kilkakrotnego aresztowania dalej reprezentował ogół niemieckich Żydów. 28 stycznia 1943 został przewieziony do obozu Terezinie. Przeżył wojnę. Zmarł w Londynie 2 listopada 1956 roku.

88. rocznica Nocy Kryształowej

Międzynarodowy Dzień Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem

Źródło: Muzeun POLIN

W 1989 roku 9 listopada został ustanowiony Międzynarodowym Dniem Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem w celu upamiętnienia ofiar pogromu żydowskiego z 1938 roku, a także dla wyrażenia sprzeciwu wobec współczesnych form rasizmu i nietolerancji.

Pogrom listopadowy, znany pod nazwą "nocy kryształowej" (niem. Kristallnacht), był pierwszym masowym pogromem antyżydowskim w III Rzeszy. Uznaje się, że zarówno skala, jak i brutalność napastników stanowiły zapowiedź mającej się dokonać kilka lat później Zagłady. Pogrom był kolejnym, po bojkocie ekonomicznym i antyżydowskim ustawodawstwie, przejawem antysemickiej polityki władz niemieckich.

W założeniu wybuch antyżydowskiej przemocy miał wyglądać jak spontaniczny zryw ludności w odpowiedzi na zabójstwo niemieckiego dyplomaty Ernsta vom Ratha, dokonane przez 17-letniego żydowskiego chłopca Herszla Grynszpana w Paryżu. Grynszpan urodził się w Hanowerze jako syn polskich Żydów, ale jako 14-latek wyemigrował do Francji. Zamachu dokonał 7 listopada 1938 roku w ambasadzie Rzeszy Niemieckiej w akcie zemsty za wydalenie jego rodziny do Polski z Niemiec w ramach tzw. Polenaktion. Pod terminem tym kryje się akcja deportacji ok. 17 tys. Żydów – obywateli polskich pod koniec października 1938 roku. Po śmierci von Ratha, która nastąpiła 9 listopada, zamieszki antyżydowskie na terenie całej Rzeszy miały być wyrazem zemsty zwykłych Niemców za ten zamach.

W rzeczywistości pogromy były zaplanowane już dużo wcześniej, a zamach stał się tylko idealnym pretekstem do ich przeprowadzenia. Rozkaz rozpoczęcia pogromu wydał minister propagandy Joseph Goebbels w nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku. Zorganizowanie masowych wystąpień w całej Rzeszy byłoby niemożliwe bez współpracy niemieckiej policji oraz Gestapo. Do wykonania akcji wykorzystano siły policji kryminalnej (Kripo), policji porządkowej (Orpo), a także oddziały SS i SA. Funkcjonariusze tych organizacji mieli nie tylko inicjować zajścia, ale także dopilnować, aby podczas pogromu nie ucierpiało niemieckie "życie lub mienie".

Akcje terroru wobec ludności żydowskiej trwały od pierwszych godzin nocnych 9 listopada do późnego wieczoru 10 listopada 1938 roku. W tym czasie członkowie SS i SA przebrani w cywilne ubrania, z łomami, siekierami oraz inną bronią wyszli na ulice miast, demolując, paląc i atakując niemieckich Żydów. We wszystkich regionach Rzeszy w ciągu kilku dni zniszczono prawie półtora tysiąca synagog i domów modlitwy. Zdemolowano mieszkania, sklepy i cmentarze żydowskie. Precyzyjność ataków ułatwiały specjalne rejestry Żydów oraz należących do nich nieruchomości.

Napastnicy nie ograniczali się jedynie do demolowania i podpalania budynków – niemal wszędzie odnotowano również akty gwałtów, pobić i upokorzeń żydowskich sąsiadów. Około 400 osób zginęło, a 30 tys. trafiło do obozów koncentracyjnych.

Więcej:

• "Pamięć, Odpowiedzialność, Przyszłość"
• Konferencja naukowa w 70. rocznicę śmierci Leo Baecka i 88. rocznic e Nocy Kryształowej. 9 listopada 2026. - zapowiedż